İzlanda, Cumartesi günü Avrupa Birliği'ne (AB) katılma müzakerelerine devam edip etmeme konusunda kritik bir referanduma gidiyor. Neredeyse 400.000 nüfuslu ada ülkesinde yapılan bu oylama, anketlere göre oldukça çekişmeli geçecek.
Ülkenin kuzey Atlantik'teki stratejik konumu, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı ve ABD Başkanı Donald Trump'ın gümrük vergisi tehditleri gibi jeopolitik gelişmeler, AB ile ilişkilerin gündemde daha üst sıralara taşınmasına neden oldu. Maliye Bakanı Daði Már Kristófersson, BBC'ye yaptığı açıklamada, “Jeopolitik zorluklar karşısında işler çok hızlı ilerledi” dedi.
İzlanda, NATO'nun kurucu üyelerinden olmasına rağmen kendi ordusuna sahip değil. AB'ye yakınlaşma, ülkenin para birimindeki dalgalanmaları ve yüksek yaşam maliyetini kontrol altına almaya yardımcı olabilir. Öte yandan, muhalifler İzlanda'nın egemenliğinin ve “paha biçilmez” balıkçılık sularının kontrolünün tehlikede olduğunu savunuyor.
Bu durum, İzlanda'yı onlarca yıldır bölen bir fay hattı oluşturuyor. 2024'teki erken seçimleri kazanan Başbakan Kristrún Frostadóttir'in merkez sol hükümeti, 2027'ye kadar bir referandum yapma sözü vermişti. Ancak, artan jeopolitik gerilimler bu takvimi hızlandırdı.
Bu haftaki bir anket, 'Evet' oylarını yüzde 51,3'e karşı yüzde 48,7 ile önde gösterirken, daha önceki bir anket iki kampı başa baş gösteriyordu. Bifröst Üniversitesi'nden siyaset profesörü Eirikur Bergmann, “Tahmin etmek imkansız. Her iki kamp da tüm kozlarını oynuyor” dedi.
Referandumda 'Evet' oyu çıkması halinde Brüksel ile müzakereler başlayacak, ancak nihai üyelik anlaşması için ikinci bir referandum ve AB'nin 27 üyesinin onayı gerekecek. 'Hayır' oyu ise görüşmeleri şimdilik rafa kaldıracak. Bazı İzlandalılar, bunun nihai bir referandum olmadığını göz önünde bulundurarak 'Evet' oyu kullanmayı düşünüyor. Reykjavik sakini A.R., “AB'den gelecek paketin ne olduğunu bilmemiz gerekiyor. Eğer hayır dersek, asla bilemeyeceğiz” diye konuştu.
İzlanda, AB üyesi olmamasına rağmen Norveç ve Lihtenştayn ile birlikte Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) kapsamında yer alıyor. Bu sayede tek pazar ve Schengen sınır geçiş bölgesi üyesi. 2008 küresel mali krizinin ardından AB üyelik müzakerelerine başlayan İzlanda, 2013'te balıkçılık konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle bu süreci askıya almıştı.
Balıkçılık ve deniz ürünleri endüstrileri, İzlanda'nın ihracatının neredeyse %40'ını oluşturuyor. 'Hayır' kampanyasının lideri Guðrún Hafsteinsdóttir, İzlanda sularının asla paylaşılmayacağını savunuyor. Profesör Bergmann'a göre balıkçılık, İzlanda'nın kültürü ve siyasi kimliğiyle ayrılmaz bir bütün. Hükümet, balıkçılık ve tarımı korumak için “özel bir düzenleme” yapmayı planlıyor ve maliye bakanı bazı muafiyetler konusunda güvence veriyor. Ancak muhalefet, böyle bir muafiyetin mümkün olup olmadığını sorguluyor.
