ABD Başkanı Donald Trump yönetimi ile Ukraynañdaki yetkililer ve teknoloji girişimcisi Elon Musk arasında, Ukraynañnın Starlink uydu sisteminin askeri versiyonu olan Starshield sistemine erişiminin kısıtlanmasından kimin sorumlu olduğu konusunda karşılıklı suçlamalar içeren bir tartışma yaşanıyor.
Ukraynalı yetkililere göre, Starshield sistemine getirilen kısıtlamalar, Kievñin cephe hatlarının gerisindeki hedefleri vurmak için kullandığı çok sayıda insansız hava aracını (İHA) işlevsiz hale getirdi ve Rus saldırılarını durduran hava savunma sistemlerinin etkinliğini azalttı. ABD Başkanı Trump, geçtiğimiz Perşembe günü yaptığı açıklamada hizmetin yeniden tam kapasiteyle çalıştığını belirtse de, Associated Press (AP) ajansına konuşan Avrupalı bir yetkili, sistemin henüz tam olarak işler durumda olmadığını ifade etti. Diplomatik gerilim sürerken Ukraynañdaki sivil kayıpların arttığı bildirildi. Starshield erişiminin kısıtlanmasından nihai olarak kimin sorumlu olduğu sorusu ise henüz yanıt bulmuş değil.
Kısıtlamalar, Rusyañnın yaklaşık beş yıl önce başlattığı geniş çaplı saldırılardan bu yana ABD ile Ukrayna arasındaki ilişkilerin en gergin dönemlerinden birine denk geldi. Trump, Ukraynañnın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarının Amerikalılar için dizel yakıt maliyetlerini artırdığını iddia etti. Ancak BBC tarafından yapılan bir analiz, küresel dizel arzının ABD ve İsrail ile İran arasındaki gerilim ve Körfez bölgesinden yapılan petrol ihracatına getirilen kısıtlamalardan etkilendiğini ortaya koydu.
Trump, Starshield sistemindeki değişikliklerden başlangıçta sorumlu olduğunu reddetti. Geçtiğimiz hafta yaptığı bir açıklamada, Elon Musk ile ilgili olarak, "Bunu yapan biri var mı bilmiyorum ama ben değildim ve Elon olduğunu da sanmıyorum" dedi. Trump yönetimi de bu açıklamayı destekler nitelikteydi. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, "Size kesin olarak söyleyebileceğim şey, ABD Başkanıñnın ya da bizim sistemimizdeki herhangi birinin bu sistemde değişiklik yapılmasını talep etmediğidir" ifadelerini kullandı. Rubio, dünyanın en zengin insanı Musk üzerindeki şüpheleri artırarak, "Başkanın, Starlink ve Starshield tarafından alınan kararlarla ya da Musk ile hiçbir ilgisi yok. Bu özel bir şirket. Başkan bu şirketi yönetmiyor ve şirkete herhangi bir şey yapması yönünde talimat veremez" dedi.
Wall Street Journal gazetesi Perşembe günü, ABD Başkanıñnın Musk tan hizmeti yeniden devreye sokmasını istediğini yazdı. Trump da daha sonra gazetecilere sistemin yeniden çalışır durumda olduğunu söyledi. Musk ile görüşüp görüşmediği sorusuna yanıt vermekten kaçınan Trump, hizmeti kısıtlama konusunda nihai yetkinin SpaceX CEO'sunda olduğunu ima ederek, "Sanırım sonuç olarak, o yeniden devreye aldı" dedi.
Elon Musk, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy nin görevden alınması yönündeki Trump çağrılarını desteklediğini belirterek Ukrayna liderini sert bir dille eleştirdi. Aynı zamanda Starshield kısıtlamalarından Trump yönetimini sorumlu tuttu. Geçen hafta X platformunda yaptığı paylaşımda, sistemlerin ABD hükümetine ait olduğunu ve onun kontrolünde bulunduğunu belirterek, "Hız veya kullanım üzerindeki her türlü kısıtlama ABD ordusu tarafından, nihayetinde ise ABD Başkanı tarafından belirlenir" ifadelerini kullandı. Cumhuriyetçi Parti nin önde gelen bağışçılarından ve Trump ın müttefiklerinden biri olan Musk, değişikliklerden sorumlu olduğu iddialarını reddetmeye devam etti. Ancak Wall Street Journal, Starshield in yavaşlatılması talimatını Musk ın verdiğini yazdı. Gazetenin kaynakları, kararın Trump la koordinasyon içinde alınıp alınmadığı konusunda ise farklı görüşler bildirdi.
Başkan Yardımcısı JD Vance, Perşembe günü Musk a destek vererek, milyarder iş insanının, ABD hükümeti kendisine ne yapması gerektiği konusunda fiilen talimat vermeden, iki devlet aktörü arasındaki bir savaşın ortasına girmek istemediğini söyledi. Vance, "Dolayısıyla bunun Elon la ilgili olduğunu düşünmüyorum. Asıl mesele, Amerikañnın Ukrayna ve Rusya politikasıdır" dedi.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise kısıtlamalardan başlangıçta SpaceX i ve ABD yi sorumlu tuttu. Geçen hafta yaptığı açıklamada, bu adımın "çok sayıda can kaybına yol açacağını" belirtti. Sistemlerin devre dışı kalmasının ardından kısa süre içinde konuşan Zelenskiy, Avrupa Birliği ülkelerindeki Starlink terminallerine benzer kısıtlamalar uygulanmadığını, sınırlamaların yalnızca Ukraynañyı hedef aldığını ifade etti. Zelenskiy hafta sonu yaptığı açıklamada, Ukrayna da Starshield in çalışma hızının aniden düşürülmesinden nihai olarak Musk ın şirketi SpaceX in sorumlu olduğunu söyledi. "Bu, hızın sınırlandırılması için Amerikan hükümetinden gelen bir mesajdı. Teknik olarak bunu yapan SpaceX oldu" ifadelerini kullandı.
Trump ın Perşembe günü hizmetin yeniden devreye girdiğini savunmasına rağmen, Associated Press e konuşan üst düzey bir Avrupalı yetkili, Starshield in işleyişinde herhangi bir değişiklik olmadığını belirtti. Trump ın açıklamalarından önce Zelenskiy de Ukrayna için Starlink in tam hızda çalışmasının önemini vurgulamıştı.
