İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baqaei, Umman ile Hürmüz Boğazı'ndan geçiş rotası konusunda bir anlaşmaya varıldığını açıkladı. Baqaei, anlaşmanın 'son aşamalarda' olduğunu belirtti ancak detayları paylaşmadı.
Baqaei, Umman ile varılan anlaşmanın boğazda güvenli seyir garantisi vermeyeceğini vurgulayarak, güvenliğin ABD'nin İran limanlarına uyguladığı ablukadan etkilendiğini savundu. ABD ve Umman'dan konuyla ilgili henüz bir açıklama gelmedi.
ABD ve İsrail'in Şubat ayında İran'a yönelik saldırılarının ardından, Tahran dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin yapıldığı Hürmüz Boğazı'nı büyük ölçüde kapattı. Bu durumun ardından küresel petrol fiyatlarında dalgalanmalar yaşandı. Salı günü ABD Başkanı Donald Trump, boğazın 'çok yakında' açılmaması halinde İran'ın 'çok sert vurulacağı' uyarısında bulundu.
Bu açıklama, üst düzey ABD'li yetkililerin bu hafta içinde sevkiyatların yeniden başlayabileceği yönündeki görüşmelerin ilerlediğini belirtmelerinin ardından geldi. Ancak İran, ABD ile müzakere etmediğini ve böyle bir planının olmadığını belirtiyor. Boğazın yeniden açılması, iki ülke ve arabulucular arasındaki görüşmelerin ana gündem maddelerinden biri oldu.
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsüne göre, 'rotanın coğrafi koordinatları' Umman ile üzerinde anlaşmaya varılan konular arasında yer alıyor. Baqaei, açıklamasında şu ifadeleri kullandı: "Hürmüz Boğazı'nı güvensiz kılan faktörler, özellikle deniz ablukası ve İran ile çıkarlarına karşı diğer saldırgan ve tehditkar eylemler nedeniyle ABD tarafında hala mevcut."
İranlı yetkililer, yeni rotanın geçici olabileceğini ve iki ila dört ay açık kalabileceğini belirtti. Savaşın başlangıcından bu yana boğaz trafiği azaldı. İran, tüm geçişlerin önceden onaylanması gerektiğini ve emre uymayan gemilere saldırdığını bildirdi. Tahran ve Washington arasındaki anlaşmazlık noktalarından biri de İran'ın boğazı kullanmak isteyen gemilere ücret uygulama tehdidi oldu. İran'ın, boğazı kullanan gemilerin kargolarının fiyatının %5 ila %7'si arasında bir ücret talep ettiği, Umman'ın ise yaklaşık %3'lük bir ücreti tartıştığı, Washington'ın ise hiçbir ücret istemediği belirtiliyor. Önerilen anlaşma, Tahran'a Hürmüz Boğazı'ndan Körfez'e giren gemiler üzerinde kontrol de sağlayacak.
İran ve ABD, Haziran ayında savaşmayı durdurmak, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak ve 60 gün içinde savaşı sona erdirmek amacıyla bir Mutabakat Zaptı (MoU) imzalamıştı. Ancak anlaşma, MoU'nun imzalanmasından sadece birkaç gün sonra karşılıklı saldırıların yeniden başlamasıyla hızla çöktü. ABD, bölgedeki İran limanlarına deniz ablukası uygularken, Yemen merkezli İran destekli Husiler de 20 Temmuz'dan bu yana Kızıldeniz'deki Suudi Arabistan limanlarına abluka uyguluyor.
ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta İran'a geniş çaplı saldırılar düzenledi. İran da buna karşılık olarak İsrail'e ve Körfez'deki ABD müttefiklerine saldırdı ve Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapattı. İran'ın o dönemdeki lideri Ayetullah Ali Hamaney, ilk saldırıda hayatını kaybetti ve yerine oğlu Mücteba Hamaney geçti. Genç Hamaney, savaşı başlatan saldırılarda yaralandı ve o zamandan beri kamuoyunda görünmedi.
İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Hamaney ile iletişimin şu anda çok zor olduğunu belirtti. Pezeshkian, devlet medyasına göre, "Her durumda, onun varlığı devam edebilmemiz için büyük bir güç kaynağıdır." dedi. Babasının cenaze törenlerine katılmayan genç Hamaney, yazılı açıklamalar aracılığıyla iletişim kurdu, ancak düşük profili, diğer üst düzey yetkililerle olan ilişkileri hakkında spekülasyonlara yol açtı. Pezeshkian, onunla verimli toplantılar yapabildiğini ve 'nezaket ve çok sağlam mantık' ile karşılandığını belirtti. Pezeshkian, "Ne yazık ki, mevcut durum bazı kötü niyetli kişilerin onu farklı tanımlamasına ve farklı bir imaj sunmasına izin veriyor." diye ekledi.
