Avrupa Birliği'nin sanayi üretimini korumak amacıyla hazırladığı yeni düzenlemeler, Türkiye ile AB arasındaki otomotiv entegrasyonunu yeniden müzakere masasına taşıdı. Türkiye, İngiltere ve Japonya ile birlikte Avrupa'nın yeni 'Made in Europe' sistemine dahil olmak için görüşmelerini sürdürüyor. Ancak bu süreçte Ankara için en büyük endişe kaynağı, Çinli üreticilerin Türkiye üzerinden Avrupa pazarına erişiminin kolaylaşması ihtimali olarak öne çıkıyor.
Bu durumun, yalnızca Türk otomotiv üreticilerini değil, aynı zamanda Türkiye'de üretim yapan Avrupalı şirketleri ve onların Avrupa'daki fabrikalarını da olumsuz etkilemesi bekleniyor. Türkiye ile AB arasındaki otomotiv ticaretinin toplamda yıllık yaklaşık 54 milyar euro büyüklüğe ulaştığı belirtilirken, yeni araç ticaretinin 2025 yılı için yaklaşık 37 milyar euro olarak hesaplandığı ifade ediliyor. Türkiye, bu önemli ekonomik zincirin dışında kalmak istemiyor.
Avrupa Birliği'nin yeni sanayi düzeni, kamu destekleri ve bazı kamu alımlarında Avrupa'da üretilen ürünlere öncelik tanınmasını öngörüyor. Otomotiv sektörü, bu düzenlemenin en kritik alanlarından biri olarak değerlendiriliyor. Ancak Türkiye'nin AB üyesi olmaması, mevcut durumda yeni sistemin dışında kalma riski doğuruyor. Bu gelişme, Gümrük Birliği çerçevesinde yaklaşık 30 yıldır süregelen otomotiv üretim zincirini doğrudan etkileyebilir. Türkiye, otomobil, ticari araç ve parça üretiminde Avrupa'daki fabrikalar için önemli bir tedarik merkezi konumunda bulunuyor ve üretilen araçların büyük bir kısmı AB ülkelerine ihraç ediliyor.
2025 yılına ait veriler, iki taraf arasındaki karşılıklı bağımlılığın boyutunu gözler önüne seriyor. AB'nin Türkiye'ye yeni araç ihracatı %24,8 artışla 18,8 milyar euroya ulaşırken, Türkiye'den AB'ye yapılan yeni araç ihracatı yaklaşık 18,2 milyar euro seviyesinde gerçekleşti. Bu rakamlarla Türkiye, AB'nin yeni araç ihracatında üçüncü en büyük pazar konumuna yükseldi.
Çin Kaygısı Ankara'nın Önündeki En Büyük Engel
Türkiye'nin 'Made in Europe' kapsamına dahil edilmesi yönündeki müzakerelerde en zorlu konu Çin faktörü olarak beliriyor. Avrupa'daki bazı çevreler, Türkiye'nin koşulsuz bir şekilde sisteme entegre edilmesinin, Çinli otomotiv şirketleri için yeni bir üretim ve ihracat kapısı aralayabileceği endişesini taşıyor. AB'nin Çin'den ithal edilen elektrikli otomobillere ek vergiler getirmesiyle birlikte, Çinli üreticiler Avrupa içinde veya Avrupa pazarına yakın ülkelerde üretim yapma arayışına girmiş durumda. Türkiye'nin Gümrük Birliği üyeliği, gelişmiş yan sanayisi ve Avrupa'ya coğrafi yakınlığı, ülkeyi bu açıdan potansiyel bir üretim üssü haline getiriyor.
Brüksel'deki tartışmaların merkezinde de tam olarak bu ihtimal yer alıyor. Avrupa otomotiv üretimini desteklemek amacıyla oluşturulan bir sistemin, Türkiye üzerinden Çinli şirketlerin de faydalanabileceği bir modele dönüşmesinden endişe ediliyor. Bu nedenle, Türkiye'nin sisteme dahil edilmesi durumunda yerli katkı oranının artırılması, parçaların menşeinin belirlenmesi ve yatırımların niteliği gibi ek koşulların gündeme gelebileceği değerlendiriliyor.
BYD Kararı Tartışmayı Derinleştirdi
Çinli üreticilerin Türkiye üzerinden Avrupa pazarına erişebileceği yönündeki tartışmaları alevlendiren gelişmelerden biri de BYD'nin Türkiye'deki yatırım planlarıyla ilgili yaşandı. Şirketin Manisa'da kurmayı planladığı fabrikanın projelendirme sürecinin takvimine göre ilerlememesi ve projenin askıya alınması, Çinli otomotiv üreticilerinin yatırım stratejilerine dair soru işaretlerini artırdı. BYD'nin bunun yerine Avrupa Birliği içinde yeni üretim seçeneklerini değerlendirmeye alması, 'Made in Europe' kurallarının henüz yürürlüğe girmeden şirketlerin yatırım kararlarını etkilemeye başladığını gösteriyor. Çinli şirketler için AB sınırları içinde üretim yapmak, gelecekte teşviklere ve kamu desteklerine erişim konusunda Türkiye gibi AB dışındaki üretim merkezlerine göre daha avantajlı olabilir.
Türk otomotiv sektörü ise Çin kaynaklı 'arka kapı' endişesine karşı çıkıyor. Sektör temsilcileri, Türkiye'deki mevcut üretimin büyük bölümünün uzun yıllardır Avrupa merkezli şirketler tarafından gerçekleştirildiğini ve Çinli üreticilerin ülkedeki gerçek üretim kapasitesinin henüz sınırlı olduğunu vurguluyor.
Avrupa'nın Kararı Yatırım Rotasını Şekillendirebilir
Türkiye'nin Avrupa'nın yeni otomotiv sistemine dahil edilip edilmemesi, yalnızca mevcut ihracat rakamlarını değil, aynı zamanda önümüzdeki yıllardaki yeni fabrika yatırımlarını da belirleyici bir faktör olacak. Avrupa pazarına satış yapmayı hedefleyen üreticiler için teşviklerden yararlanabilmek ve ürünlerini Avrupa menşeli olarak kabul ettirebilmek giderek daha fazla önem kazanıyor. Türkiye'nin sistem dışında kalması durumunda, bazı yeni otomotiv yatırımlarının doğrudan AB ülkelerine yönelme riski bulunuyor. Buna karşılık, Türkiye'nin güvenilir bir ortak statüsüyle sisteme dahil edilmesi, Avrupa ile mevcut üretim zincirinin korunmasını ve Türkiye'nin yeni yatırımlar açısından cazibesini sürdürmesini sağlayabilir.
