Türkiye'de yaşanan deprem ve diğer afetler sonrasında yardım, tahliye ve yeniden yapılanma çalışmaları gündemdeki yerini korurken, engelli bireylerin özel gereksinimleri sıklıkla göz ardı ediliyor. Bu durum, afetlere hazırlık ve müdahale süreçlerinde ciddi erişilebilirlik sorunlarına yol açıyor.
Scientific Reports dergisinde 2025 yılında yayımlanan “Disability Inclusive Disaster Resilience in Türkiye” başlıklı araştırma, engelli bireylerin afet öncesi hazırlık, tahliye, geçici barınma ve sağlık hizmetlerine erişimde önemli engellerle karşılaştığını ortaya koydu. İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi Çevre ve Sağlık Komisyonu üyesi Dr. Mustafa Vatansever, afet süreçlerinde engelli bireylerin ihtiyaçlarının yeterince dikkate alınmadığını belirtti.
Vatansever, Türkiye'nin yaşadığı büyük afetlerin engelli bireyler üzerindeki etkisinin önemine dikkat çekerek, “Engelli bireyler, afet durumlarında daha savunmasız durumda kalabilmekte ve mevcut planlar bu grupların özel gereksinimlerini yeterince dikkate almamaktadır. 2023 depremlerinin olduğu bölgede kayıtlı toplam engelli sayısı 2 milyon 511 bin 950 kişi iken ağır engelli sayısı 775 bin 12’dir. Bölgede Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı toplam 66 engelli ve yaşlı bakım merkezi bulunmakta ve bunlarda 5 bin 252 kişi hizmet almaktaydı. Sonuç olarak engelli olduğu halde ihmal edilen kişiler oldukça fazladır” açıklamasında bulundu.
Afetlere hazırlık sürecinin, engelli bireylerin tespit edilmesiyle başlaması gerektiğini vurgulayan Vatansever, bu konuda yerel yönetimlere önemli görevler düştüğünü ifade etti. Tahliye süreçlerinin engelli bireyler açısından yaşamsal önem taşıdığına işaret eden Vatansever, “Afet veya acil durum anındaki başarılı bir tahliye, engelli bireyler açısından en yaşamsal konulardan birini oluşturmaktadır. Engeli olmayan bireyler için acil çıkışların ve bina içindeki sığınma alanlarının nerede olduğunu bilmeleri yeterli olabilirken, engelli bireylerin öncelikle acil çıkışlara ve sığınma alanlarına nasıl ve hangi donanımla ulaşacaklarını bilmeleri gerekmektedir” dedi.
