Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Çevre Mühendisleri Odası, 31 Mayıs - 5 Haziran Ekolojik Yıkımla Mücadele Haftası kapsamında her yıl yayımladığı "İstanbul Çevre Durum Raporu"nu bu yıl da kamuoyuyla paylaştı.
Oda tarafından yapılan açıklamada, 5 Haziran Dünya Çevre Günü'nün bir kutlama vesilesi olmaktan çok, ekolojik yıkımın derinleştiği bir coğrafyada hesap sorma günü olduğu vurgulandı. Açıklamada, fosil yakıt bağımlılığı, nükleer santral projeleri ve tarım, orman alanlarının yapılaşmaya açılmasının, sağlıklı çevrede yaşama hakkını fiilen ortadan kaldırdığı belirtildi. "Süper izin yasası" olarak bilinen düzenlemeyle çevre mevzuatındaki güvencelerin işlevsizleştirilmesi ve doğal alanların madencilik ile enerji projelerine karşı savunmasız bırakılmasının, yaşam alanlarını sermayenin tasarrufuna bıraktığı ifade edildi. "Sürdürülebilir kalkınma" ve "yeşil kapitalizm" söylemlerinin ise yaşanan tahribatı örtme işlevi gördüğü kaydedildi.
Raporda, İstanbul'un içme ve kullanma suyu, atık ve atık su durumu, toprak ve gürültü kirliliği, hava kalitesi, arazi kullanımları ve kentleşme baskısı gibi konular ele alındı. Ayrıca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) süreçleri de değerlendirmeye tabi tutuldu.
Raporda, İstanbul'daki nüfus artışının su varlıkları üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekildi. 2021'de 2.942.439 m³/gün olan yıllık ortalama günlük su miktarı, 2025 itibarıyla 3.214.606 m³/gün seviyesine yükseldi. Bu artışın, kentin su talebinin yapısal olarak büyüdüğünü gösterdiği belirtildi. Kentin nüfusunun yüzde 63.97'sinin Avrupa Yakası'nda ikamet etmesine karşın, mevcut arıtma kapasitesinin ağırlığının Asya Yakası'nda yoğunlaşmasının, su temin yapısını daha maliyetli ve kırılgan hale getirdiği ifade edildi. İklim değişikliğinin etkileriyle barajlara yağışlardan gelen su miktarının son beş yılda yüzde 32 oranında azaldığı ve bu düşüşün kalıcı bir eğilime işaret ettiği aktarıldı. İçme suyunun büyük bölümünün Ömerli, Terkos ve Büyükçekmece barajlarına dayanması ve bu üç tesise bağlılığın yüzde 77'lere ulaşması, kenti kuraklık ve arıza karşısında kırılganlaştırdığı vurgulandı.
İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) tarafından sağlanan suyun elektrik giderleri 2021-2025 yılları arasında yüzde 464 arttı. Elektriğin yüzde 76.7'sinin içme suyu tesislerinde tüketildiği bu artışın, doğrudan su tarifelerine yansıyarak maliyetleri pahalılaştırdığı belirtildi. Raporda, Sazlıdere Barajı gibi içme suyu havzalarındaki yapılaşmanın suyun doğal dengesini bozduğu ifade edildi.
Raporda, ÇED süreçlerinin önleyici ve koruyucu bir mekanizma olmaktan çok "formaliye" dönüştüğü, su havzaları, tarım alanları ve ekolojik hassas bölgelerin detaylı aktarılmadığı belirtilerek yüzeyselliği vurgulandı.
Çevre Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi ve yaşam savunucuları, "Kanal İstanbul ve Yenişehir Rezerv Yapı Alanı" projesi kapsamında Sazlıdere Barajı çevresindeki yapılaşmaya karşı basın açıklaması yaptı. Açıklamada, Ömerli Havzası üzerindeki 250 hektarlık alana 20 bin kişilik Tuzla Biyoteknoloji İhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulmak istendiği belirtildi. Ayrıca, Kuzey Demiryolu Geçişi projesinin Kuzey Ormanları'nı parçalayacağı, yaban hayatı koridorlarını keseceği ve kentin kritik su havzaları üzerinde baskı yaratacağı uyarısı yapıldı. Açıklamada, "İstanbul'un yaşam kaynakları rant projelerine feda edilemez" denildi.
