Orta Doğu'daki barış görüşmelerinin geleceği, İran'ın katılımını yeniden değerlendirmesi gerektiğini açıklamasının ardından belirsizliğe sürüklendi. İki ülke arasında gece saatlerinde yaşanan karşılıklı saldırılar, bölgeyi Şubat sonundan bu yana etkisi altına alan savaşın yeniden alevlenmesi endişesini artırdı.
ABD, Çarşamba sabahı erken saatlerde, İran'ın Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ABD helikopterini düşürdüğü iddiasına misilleme olarak İran'a yönelik hava saldırıları düzenlediğini bildirdi. İran ise Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün'deki ABD üslerini vurduğunu iddia ederek karşı saldırılarda bulundu.
Bu karşılıklı saldırılar, Nisan ayı başında varılan ateşkesin ardından yaşanan en ciddi gerilim olarak kayıtlara geçti. Ateşkesin kalıcı barışa dönüştürülmesine yönelik müzakereler haftalardır aksamakta, iki taraf arasında periyodik olarak sınırlı saldırılar ve suçlamalar yaşanmaktaydı.
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmail Baqaei, ABD'nin saldırılarının devam eden ateşkes müzakerelerini tehlikeye attığını belirtti. Baqaei, ABD'nin diplomatik süreci baltaladığını ve çelişkili mesajlar verdiğini öne sürerken, İsrail'in de Lübnan'daki ateşkesi ihlal etmeye devam ederek diplomatik sürece zarar verdiğini iddia etti. Baqaei, "Gece yaşanan olayların ardından yeniden değerlendirme yapmamız gerekiyor. Herhangi bir diplomatik süreç, asgari düzeyde istikrarlı bir ortam gerektirir" dedi.
ABD Başkanı Donald Trump ise İran'ın bir anlaşma için çok uzun süre beklediğini ve şimdi bedelini ödeyeceğini söyledi. Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada Trump, "İran ordusu tam bir karmaşa içinde. Donanmasının ve hava kuvvetlerinin çoğu artık mevcut değil. Tamamen yenildiler. İran laftan ibaret, icraattan yok. Orta Doğu'nun Zorbası ÖLDÜ!!!" ifadelerini kullandı.
Ateşkesin sağlandığı Nisan ayından bu yana Trump'ın askeri eylemleri yeniden başlatma tehditleri sıkça dile getirilse de, henüz tam olarak uygulanmadı. Ateşkes sonrası saldırılar sınırlı ve hesaplı olarak yapıldı, her iki taraf da müzakere masasında pozisyon kapmaya çalıştı.
ABD ordusu, geceki saldırıların, kurtarılan iki mürettebatı bulunan helikopterin düşürülmesine orantılı bir yanıt olduğunu belirtti. ABD, İran hava savunma sistemlerini, yer kontrol istasyonlarını ve radar tesislerini hedef aldığını duyurdu. İran ise saldırılarda Kiş Adası ve Srik liman kentinin hedef alındığını belirtirken, İran medyası Bandar Abbas'ta patlamalar olduğunu bildirdi.
Trump, ABC News'e verdiği demeçte, "Yanıtın çok güçlü, çok etkili olması gerektiğine inanıyorum ve bu da öyleydi" dedi. İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ise füze saldırılarıyla Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün'deki ABD üslerini hedef aldığını ve ABD'nin yeniden saldırması halinde "ezici ve kararlı" bir yanıt vermeye hazır olduğunu bildirdi.
ABD ordusu, İran'a ait füzelerin ve insansız hava araçlarının neredeyse tamamının engellendiğini ve ABD tesislerinde herhangi bir can kaybı veya hasar bildirilmediğini açıkladı. Ürdün, Kuveyt ve Bahreyn de İran'a ait hava araçlarının engellendiğini duyurdu.
ABD saldırılarından saatler önce İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, X platformunda yaptığı paylaşımda, "Diplomasi dilini tercih ederiz, ancak diğer dilleri çok daha akıcı konuşuruz. Taahhütlerinizi bozun, biz de en iyi konuştuğumuz dile geçeriz" demişti.
Saldırılar ve artan söylemlere rağmen, bir ABD yetkilisi İran ile bir anlaşmanın yakın olabileceğini belirtti. Adı açıklanmayan üst düzey bir Beyaz Saray yetkilisi Politico'ya verdiği demeçte, "Mevcut anlaşma durumu açısından hiçbir şey değişmedi. Bir askeri boyut var, bir de müzakere boyutu var. Yani iki şey aynı anda olabilir" dedi.
Trump, artan enflasyon ve düşen başkanlık onay oranları arasında yaklaşan ara seçimler öncesinde bir barış anlaşması için istekli. Ancak ABD başkanının sık sık bir anlaşmanın yakın olduğunu iddia etmesine ve arabuluculukla yapılan birçok görüşmeye rağmen, iki taraf arasında önemli boşluklar devam ediyor.
İran, uluslararası yaptırımların kaldırılmasını, milyarlarca dolarlık varlıklarının dondurulmasının çözülmesini ve Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü talep ediyor. Trump ise gelecekteki herhangi bir barış anlaşmasının İran'ın nükleer silah geliştirmesini engellemesi gerektiğini belirtirken, İran böyle bir niyeti olmadığını reddediyor.
Küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bir darboğaz olan Hürmüz Boğazı'na erişim İran tarafından kısıtlanmaya devam ederken, ABD de İran limanlarına abluka uyguluyor. Küresel denizcilik ve enerji tedarikindeki kesintiler dünya çapında gıda, enerji ve diğer mal fiyatlarının artmasına neden oldu.
İran ve ABD arasındaki kalıcı bir barış anlaşmasının önündeki önemli engellerden biri, Lübnan'daki Hizbullah ve İsrail arasındaki çatışmalar oldu. İran, herhangi bir ateşkesin Lübnan cephesini de kapsaması gerektiğini savunurken, İsrail ve ABD bu iki cephenin ayrılmasını istiyor. Pazar günü, İsrail'in Beyrut'un güney banliyölerini vurmasının ardından İran ve İsrail, Nisan ayındaki ateşkesten bu yana ilk kez karşılıklı saldırılar gerçekleştirdi.
