Ukrayna'nın başkenti Kyiv'de, Taras Şevçenko Bulvarı'ndaki boş kaideye Sovyet lideri Vladimir Lenin'in heykeli yerine Kazak lideri İvan Mazepa'nın heykelinin konulması önerisi, ülkede anıtlar ve ulusal kimlik tartışmalarını alevlendirdi.
2013'ten bu yana boş duran Lenin heykelinin kaidesi, 2014'teki Maidan devrimi sırasında devrilerek tahrip edilmişti. Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelenskyy, Haziran ayında yaptığı açıklamada, kaideye Kazak askeri ve siyasi lideri İvan Mazepa'nın heykelinin yerleştirilmesini teklif etti. Zelenskyy, Kyiv'deki Pechersk Lavra manastırında yaptığı konuşmada, "Lenin'in düştüğü yerde Mazepa'nın dimdik duracağından eminim" dedi.
Mazepa'nın Moskova ile ilişkilerini keserek Ukrayna'nın bağımsızlığı için mücadele etmiş bir figür olması, onu Rusya tarafından 'hain' olarak lanse edilse de Ukrayna'da yeniden bir kahraman olarak kabul edilmesini sağlıyor. Bu heykel değişimi, 1991'de bağımsızlığını kazandıktan sonra Sovyet dönemi heykellerini kaldıran ve sokak isimlerini değiştiren Ukrayna'nın "dekomünizasyon" sürecinin bir parçası olarak görülüyor. Rusya'nın 2014'te Kırım'ı ilhak etmesi ve Donbas'ta çatışmaların başlamasıyla bu süreç hızlanmış, 2022'de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in tam ölçekli işgaliyle daha da ivme kazanmıştı.
Kyiv Taras Şevçenko Ulusal Üniversitesi Kültür Tarihi Profesörü Nataliia Kryvda, Ukrayna'nın tamamlanmamış bir dekolonizasyon sürecinden geçtiğini belirtti. Kryvda, "SSCB ulusal kültürleri özümsedi. Tek bir Sovyet vatandaşı milleti yaratmaya çalıştı. Bugün Rusya, Ukrayna'ya bakıp tek bir halk olduğumuzu söylüyor. Bu doğru değil. Kendi zihniyetimiz, tarihi kaderimiz, inançlarımız ve hayallerimiz var. Kimliğimiz dinamik bir süreç" ifadelerini kullandı. Mazepa'nın anıtlaşması fikrini olumlu karşılayan Kryvda, onu "çelişkili bir kişilik" ve "ideal bir kahraman" olarak tanımlamasa da, "O bizim liderimiz. Her kültürün alanını anıtlarla işaretlemesi gerekir. Anıtlar hafızayı nesnelleştirir" dedi.
Zelenskyy'nin konuşmasında belirttiği gibi, Rusya'nın yüzyıllardır Mazepa'yı bir hain olarak göstermeye çalıştığını ve Ukraynalıları kendi tarihlerini "başkalarının gözünden" görmeye zorladığını ifade eden Alim Aliev, yazar ve Kırım Tatar aktivisti, Ukrayna'nın kimliğini geç de olsa geri kazandığını söyledi. Aliev, 20. yüzyıl şairi ve muhalifi Vasyl Stus'un yeni 2.000 Grivna banknotunda yer alacağını örnek göstererek, Ukrayna'nın artık geçmişi "aracısız" konuştuğunu ve 19. yüzyıl Rus şairi Pushkin'in heykellerinin ülkenin dört bir yanından kaldırılmasının uygun olduğunu savundu. Aliev, Pushkin'in Kırım'ı "tamamen imparatorluk gözüyle" gördüğünü ve Kırım Tatarlarını "sömürgeci bir bakış açısıyla" ele aldığını belirtti.
Geçtiğimiz ay, Kyiv'deki Mikhail Bulgakov'a ait bir anıt da kaldırıldı. Bulgakov'un yaşadığı evde bulunan anıtın kaldırılmasına yönelik bir dilekçeyi "yavan" olarak nitelendiren müze müdürü Liudmyla Habianuri, Bulgakov'un romanlarında Ukrayna milliyetçi güçlerini olumsuz tasvir ettiğini kabul etmekle birlikte, "Bulgakov zamanının tanığıydı. Ve bir hicivciydi. Kimseyi sevmezdi. Buna komünistler de dahildi" şeklinde konuştu.
