Irak, İran-Irak savaşında hem İran hem de ABD'nin saldırılarına maruz kalan ender ülkelerden biri olarak dikkat çekiyor. Son dönemde Suudi ve Amerikan güçlerinin Irak'taki İran destekli milisleri hedef alması, bu grupların kim olduğu sorusunu gündeme getirdi. BBC Monitoring'in haberine göre, Irak'taki Şii ağırlıklı paramiliter güç olan Halk Seferberlik Güçleri (PMF) veya bilinen adıyla Haşdi Şabi, 28-29 Temmuz gecesi gerçekleşen saldırılarda en az 20 mensubunun hayatını kaybettiğini ve 32 kişinin yaralandığını duyurdu.
Haşdi Şabi, Irak'taki İran destekli çok sayıda paramiliter güçten yalnızca biridir. Bu güçlerin yapısı ve diğer Şii milis grupları hakkında bilinmesi gerekenler şunlardır:
Halk Seferberlik Güçleri (Haşdi Şabi)
Ağırlıklı olarak Şii milis gruplarından oluşan ve en az 40 grubu bünyesinde barındıran Haşdi Şabi, bir çatı örgütüdür. Grubun kuruluşu, ülkenin en büyük ikinci şehri Musul'un IŞİD militanları tarafından ele geçirilmesinin ardından, önde gelen din adamı Ayetullah Ali Sistani'nin halka silahlanma çağrısı yapmasıyla 2014 yılının ortalarında gerçekleşti.
Halk Seferberlik Güçleri'ni oluşturan başlıca gruplar arasında Hadi el Amiri liderliğindeki Bedir Örgütü, Kays el Hazali liderliğindeki Hak Ehli Birlikleri, Mukteda es Sadr liderliğindeki Sadr Hareketi'nin askeri kanadı Barış Tugayları ve İran tarafından desteklendiği iddia edilen Hizbullah Tugayları bulunmaktadır. Grubun en güçlü bileşenlerinden biri olan Hizbullah Tugayları, 2012'de başlayan Suriye iç savaşında Beşar Esad'ı desteklemek amacıyla ülkeye savaşçı gönderen ilk gruplardan biri olmuştu. IŞİD'e karşı yürütülen mücadele sırasında Lübnan merkezli Hizbullah'tan saha eğitimi aldığı belirtiliyor. Reuters'ın aktardığına göre ABD Ulusal İstihbarat birimleri, grubun üye sayısının yaklaşık 10 bin olduğunu tahmin ediyor. Iraklı yetkililerin ve örgüt mensuplarının ifadelerine göre, cephanelerinde insansız hava araçları, roketler ve kısa menzilli balistik füzeler yer alıyor.
IŞİD'e karşı çeşitli bölgelerdeki çatışmalarda yer alan Haşdi Şabi savaşçıları, militan grubun kontrolünden geri alınan kasaba ve köylerdeki Sünni sivillere yönelik kötü muamele iddialarıyla suçlanmıştı. Irak'ta iktidar, bir süredir çatı örgüt altındaki grupların silah bırakması yönünde çalışmalar yürütüyor. Mart 2018'de dönemin başbakanı Haydar el İbadi, milislerin güvenlik güçlerine entegre edilmesine dair bir kararname yayımladı. Temmuz 2019'da ise dönemin başbakanı Adil Abdülmehdi, tüm Haşdi Şabi milislerinin siyasi bağlantılarını kesmesini emreden ve izinleri olmaksızın silah taşımalarını yasaklayan bir kararname çıkardı. 3 Ocak 2020'de, grubun üst düzey komutanlarından Ebu Mehdi el Mühendis, Bağdat Havalimanı'nda düzenlenen bir ABD hava saldırısında hayatını kaybetti.
Irak İslami Direnişi
28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail saldırılarına bir yanıt olarak, Irak ve bölgedeki ABD askeri varlıklarına yönelik onlarca saldırıyı üstlenen Irak İslami Direnişi (IRI), Irak ve Suriye'de faaliyet gösteren İran yanlısı milis gruplarını bünyesinde barındıran bir çatı örgüttür. Bu terim ilk kez, Ekim 2023'te Gazze Şeridi'nde İsrail ile Hamas arasında savaşın başlamasının ardından kullanılmaya başlandı.
Grubun üyeleri arasında Seyyid eş Şüheda Tugayları, En Nuceba Hareketi, Hizbullah Tugayları ve Haşdi Şabi bünyesindeki diğer Şii milis grupları yer alıyor. Grup, yıllar boyunca ABD tarafından defalarca hedef alındı. Irak İslami Direnişi, Irak ve Suriye'deki ABD üslerine ve ayrıca İsrail ile işgal altındaki Golan Tepeleri'ndeki askeri hedeflere yönelik çok sayıda İnsansız Hava Aracı (İHA) saldırısını üstlendi. Saldırılarının büyük kısmı İsrail ordusu tarafından engellendi veya açık arazilere ya da denize düştü. Ancak grubun Ocak 2024'te Ürdün'deki bir ABD üssüne düzenlediği saldırıda üç ABD askerini öldürdüğü bildirildi. Ekim 2024'te ise işgal altındaki Golan Tepeleri'ndeki bir üsse düzenlenen İHA saldırısında iki İsrail askerini öldürdüğü aktarıldı.
Silah Bırakmaya Olumlu Yaklaşan Gruplar
Irak Başbakanı Ali Zeydi, Mayıs ayında göreve gelmesinden bu yana Iraklı milis gruplarını silah bırakmaya ikna ederek merkezi yönetimi güçlendirmeyi hedefliyor. ABD'nin yaptırım tehditlerinin de etkisiyle İran'a yakın silahlı grupların ya silah bırakmasını ya da orduya entegre olmasını amaçlayan bir planı Temmuz ayında devreye aldı. Başbakan Zeydi, bu süreç için özel bir komite kurarak milislere ordu, polis ve terörle mücadele teşkilatında iş imkanları gibi teşvikler sunuyor.
Silahsızlanma veya entegrasyon konusunda Mukteda es Sadr'ın liderliğindeki Barış Tugayları, Asaib Ehlil Hak, İmam Ali Tugayları ve Bedir Örgütü'nün olumlu yaklaştığı bildirildi. Güçlü milis gruplar Hizbullah Tugayları ve Seyyid eş Şuheda Tugayları dahil olmak üzere altı grubun ise silah bırakmayı reddettiği kaydedildi.
