Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Mimarlık, Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'nın şifahane bölümünde tespit edilen insan silüetinin, gizli bir aşkın metafiziksel yansıması olabileceğini belirtti.
Anadolu Elhamra'sı olarak bilinen ve 1985 yılında Türkiye'den Dünya Kültür Mirası listesine alınan ilk eserlerden biri olan Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, her geçen gün yeni bir gizemle gündeme geliyor. Eser, Anadolu Selçuklu Devleti'ne bağlı Mengücek Beyliği döneminde Süleyman Şah'ın oğlu A.Ş. tarafından cami, Melike T.M. tarafından ise Darüşşifa kısmı inşa ettirilmiştir. Caminin baş mimarlığını Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah üstlenmiş olup, yapımına 1228'de başlanıp 1243'te tamamlanmıştır. Tarihi kaynaklara göre Melike T.M., eserin tamamlanmasından önce hayatını kaybetmiştir. Baş mimar Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah'ın bu eserden önce başka bir çalışmasının bulunmaması ve sonrasında hakkında bilgiye ulaşılamaması da gizemini koruyan unsurlar arasındadır.
41 Yıl Sonra Yeni Bir Gizem Ortaya Çıktı
Sivaslı gazeteci S.D., 41 yıl önce caminin kapılarına düşen güneş ışıklarının, kapı içlerinde namaz kılan insan figürleri oluşturmasıyla ilgili çalışmalarıyla gündeme gelmişti. Doğan'ın bu çalışmasının ardından Japon araştırmacılar da konuyu dünyaya duyurmuştu. Doğan, 41 yıl sonra çektiği fotoğraflarla farklı bir gizemi daha ortaya çıkardı. Şifahane bölümünün tavanındaki işlemeler, girişten belirli bir noktadan bakıldığında çene kısmından izlenen bir insan silüetini andırıyor. Bu silüette, çekik gözlü, elmacık kemikleri belirgin ve sarkık bıyıklı bir erkek figürü görülüyor. Doğan, bilim insanları tarafından incelenmesi gereken bu görselin A.Ş.'a ait olabileceği iddiasında bulundu.
Döneminin Önemli Bir Merkezi
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Mimarlık, Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, yapının kendi döneminde benzeri bulunmayan önemli bir merkez olduğunu belirterek, "Kıymetli gazeteci, şehrimizin entelektüeli Sirer beyin açıklamalarını ben de gördüm. Önce mekanı tanımlamak gerekiyor. Banisi T.M., bu bölüm hastaların tedavi edildiği ana bölüm olan şifahane kısmı. Bu yapının hem dış kısmında hem de içerisinde semboller var. Buranın şifahane olduğunu gösteren bazı bulgular var. Bu şifahanedeki ses akustiğin fiziksel ve matematiksel olarak düşünüldüğünde bilimsel tabanı olduğuna yönelik bilimsel çalışmalar da var. Bu yapı ile ilgili somut göstergeler var bir de soyut göstergeler var. Hem banisi, hem ustası, hem yapılma biçimi, armağan edilme biçimi, dönemin şartları göz önüne alındığında önemli hekimlerin hasta tedavi ettiği önemli bir merkez," ifadelerini kullandı.
Gizli Bir Aşkın Metafizik Yansıması Olabilir
Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, görselin T.M. ile A.Ş. arasındaki bir aşkın metafiziksel yansıması olabileceğini dile getirerek, "Belgelerden öğrendiğimiz kadarıyla burası T.M.'in düşünce sistemi ile dönemin hekimi A.B. ile buraya kafa yordukları, camisi ile o dönem Anadolu'da benzeri bulunmayan önemli bir merkez. Yapıya baktığımızda, günümüzde dahi kullanılmakta olan çeşitli tıbbi motifler görüyoruz. Baktığımızda burada bir insan figürü görüyoruz. Bu motifin ortaya çıkması şöyle bir soruyu sordurabilir. 'Burada bir insan figürü var, soyut olarak bir anlam yüklenmiş. Banisinin Turan Melik olduğunu dikkate aldığımızda neden T.M.'in değil de Sirer beyin dediği gibi Ahmet Şan'ın figürü var? Burada da ortaya şu çıkıyor, T.M. ve Ahmet Şan'ın evli olup olmadıkları ile ilgili, akraba oldukları ile ilgili çok çeşitli tartışmalar var. Kimi araştırmacılar evli olmadıklarını ileri sürüyor. Bu yapı metafizik anlamlar yüklenin motiflerin işlendiği bir yapı olduğuna göre yapının mimarı nasıl imzasını çok küçük bir yere sakladı ise Ahmet Şan'ın isminin kitabede bile isminin olmamasına rağmen T.M.'in katkının anlamını göstermesi için böyle bir baş merkeze Ahmet Şan'ın figürünü işletmiş midir? Gerçekten böyle bir iktidarın resmi bir aşk metafiziğinin farklı bir boyut olarak burada böyle bir görselin çıkması için bir şifreleme yapılmış mıdır? Yapılmışsa da şaşırmam," değerlendirmesinde bulundu.
Bilimsel Olarak Ele Alınmalı
Tuztaşı, figürün bilimsel olarak incelenmesi gerektiğinin altını çizerek, "Yapıda genelde hem T.M. hem de A.Ş.'ın bu yapıda kendilerinin emekleriyle ilgili, katkılarıyla ilgili, söylemeye çalıştıkları sözlerle ilgili, şu ana kadar açık, çeşitli taş işaretlerini görüyoruz. Bu biraz daha gizemli. Bu resmin kesinlikle A.Ş. olduğunu söyleyemem. Figürde baş kısmını görüyorsunuz. Kıyafet ölçeği biraz farklı. Söylediğim gibi bunların bilimsel olarak biraz sorgulanması lazım. Bu yapı çeşitli gizemler içerdiği için semboller üzerinden okuyoruz. Yaptıranların üzerindeki o yapıya yükledikleri bazı anlamları çeşitli şifreleme yöntemlerinin olduğuna inanıyoruz. Hem plan şemalarında hem dekorasyonlarda. Şaşırtıcı mı değil. Ancak dediğim gibi bilimsel tabanına inerek değerlendirmek lazım diye düşünüyorum," dedi.
